Open brief aan raadsleden

7 januari 2020

Gemeente Utrechtse Heuvelrug
T.a.v. de leden van de gemeenteraad
Kerkplein 2, 3941 HV Doorn

Utrechtse Heuvelrug, 7 januari 2021


Betreft: Samenvatting dossier Broekhuizerlaan te Leersum
Gemeentenummer: WHZ_WABO_20_1161
Monumentnummer: 522864


Geachte raadsleden,

Zoals u weet volgen wij nauwgezet alle acties en besluiten die genomen worden omtrent de aanpassing van het levende Rijksmonument de Broekhuizerlaan te Leersum.

Wij hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit aangaande de aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de activiteiten Monumenten en Aanleg op de Broekhuizerlaan te Leersum. Op 8 december 2020 heeft het College bericht over de stand van zaken aangaande de vergunningsaanvraag voor het herstel van de Broekhuizerlaan te Leersum. Op 15 december is het ontwerpbesluit gepubliceerd op de website van de gemeente Utrechtse Heuvelrug.


Wijzelf zijn inmiddels overladen met informatie en ervaren dat in verschillende documenten op verschillende wijze de feiten en gegevens worden weergegeven. Wij voelen het als ons plicht om de door ons gemaakte samenvatting met u te delen in de hoop dat u het college tot andere besluitvorming kunt bewegen.

Het college heeft het volgende besloten, en wij citeren uit het ontwerpbesluit:

  • vervanging van de laan in één keer. Op deze wijze kan de jonge aanplant goed uitgroeien tot een eenvormig, statig laanbeeld en is de laan meteen veiliger;

  • herplant tussen de plantgaten in, in het oorspronkelijke plantverband. De verdwenen derde
    bomenrij aan de zuidzijde wordt daarbij hersteld conform het historisch ontwerp;

  • herplant met hetzelfde type bomen – beuken - met voorwaarden voor nazorg van de jonge bomen conform het historisch ontwerp.

Dit besluit betreft slechts fase 1 van de aanpassing van het Rijksmonument Broekhuizerlaan te Leersum, oftewel 313 bomen. Na deze fase volgen op termijn nog de aanvragen voor fase 2 en 3 wat neerkomt op een kap van in totaal bijna 1000 monumentale bomen. Met het te nemen besluit fase 1 is het vermoeden dat hetzelfde besluit ook voor fase 2 en 3 zal volgen. Vandaar dat in onze ogen de toekomst van bijna 1000 bomen hier op het spel staan en niet ‘slechts’ 313.


Samenvatting WABO Broekhuizerlaan

Het college heeft besloten de vergunning te verlenen voor de kap van alle 313 bomen uit fase 1. Zij voert daarbij twee argumenten aan: 1. het herstel van het zogenoemde ‘originele’ laanbeeld en 2. het garanderen van de veiligheid van het doorgaande verkeer. Uit de adviezen opgenomen in het WABO-dossier blijkt dat het college voor deze argumenten geen feitelijke onderbouwing biedt. Hieronder lichten wij de bevinding toe, met verwijzing naar de betreffende notitie in het WABO-dossier. Het gehele dossier kunt u hier inzien: https://www.reddebroekhuizerlaan.nl/het-complete-dossier


Monument draagt bij aan klimaatopgave

Op dit moment ondervinden we de ingrijpende gevolgen van een klimaatcrisis, waarin natuur, mens en milieu bedreigd worden door extreme hitte en droogte, overstromingen, verlies aan biodiversiteit, CO2-uitstoot en vervuiling. Nederland is één van de ondertekenaars van het klimaatakkoord en streeft naar reductie van CO2-uitstoot in 2030 met 116 Megaton naar maximaal 23 Megaton in 2050. Het grootschalig kappen van bomen staat haaks op de opgave die wij hebben om de natuur te beschermen en onze omgeving leefbaar te houden.

In haar ontwerpbesluit geeft de gemeente aan dat de kap en herplant gericht is op het herstel van een ‘eenvormig, statig laanbeeld’. De bomen zijn niet slechts een statig laanbeeld. Zij herbergen vele (beschermde) diersoorten, vertegenwoordigen een belangrijk natuursysteem, dragen bij aan de vermindering van CO2-uitstoot en luchtvervuiling, hebben een verkoelende werking en houden zeer veel regenwater vast. Door het kappen en verbranden van deze bomen in biomassacentrales komt extra opgeslagen CO2 vrij.

De gemeente Utrechtse Heuvelrug zet zich in om droogte en wateroverlast te voorkomen, samen met andere partners in de regio in de Blauwe Agenda. De reusachtige bomen aan de Broekhuizerlaan zijn een belangrijk onderdeel van deze Agenda. Zij houden veel regenwater vast en zorgen voor verkoeling in tijden van extreme hitte. De kap van deze bomen staat haaks op de Agenda.

Een gezonde humuslaag is de basis voor een gezonde bomenlaan. Door ineens een rij van twee of meer naast elkaar staande bomen te kappen wordt de gezonde humuslaag die zeer rijk is aan micro-organismen ernstig verzwakt, verliest zij aanzienlijk het vermogen regenwater vast te houden en is zij veel minder bestand tegen de onherroepelijke hittestress.


Staat van de bomen en veiligheid

De belangrijkste reden voor het College om de vergunning te verlenen is veiligheid. In haar persbericht (16 december 2020), raadsinformatiebrieven (8 en 15 december 2020) en het ontwerpbesluit ten aanzien van de omgevingsvergunning (15 december 2020) geeft de gemeente aan dat de laan kampt met verminderde vitaliteit en verwijst zij naar de stormschade die is opgetreden in het afgelopen jaar.

In de afgelopen jaren zijn in opdracht van de gemeente, eigenaren en uitvoerders verschillende quickscans uitgevoerd naar de staat van de Broekhuizerlaan. Het meest recente onderzoek vond plaats op 13 augustus 2020 (Quickscan ‘lanen Broekhuizen). In haar RIB ‘Stand van zaken vergunning herstel Broekhuizerlaan’ (8 december 2020) en ontwerpbesluit (15 december 2020) geeft het College aan dat slechts 19% van de bomen gezond is. Uit de recente quickscan blijkt echter dat slechts 14% van de bomen matig tot slecht is en ruim 86% redelijk tot goed.

Toch is de laan als onveilig bestempeld en wordt bij code oranje afgezet zodat er geen verkeer doorheen kan. Wat opvalt is dat de stormschade zeer beperkt geweest (een dode boom is omgevallen en een tak is op het wegdek neergekomen), terwijl elders in de gemeente meerdere bomen zijn omgevallen, ook bij drukke verkeerswegen. Tevens is eerder geconstateerd dat de aangebrachte blokkades door de gemeente massaal worden genegeerd door de omwonenden en weggebruikers. Tot op heden zijn er geen verdere onderbouwingen gekomen met feiten waaruit blijkt dat deze laan al jaren onveilig is.

Veiligheid staat natuurlijk voor iedereen voorop, dat spreekt vanzelf. Echter, het is tot op heden onduidelijk wat het werkelijke gevaar is per boom. De gemeente geeft in haar communicatieberichten aan dat het gevaar niet goed ingeschat kan worden, ook niet van bomen die op het oog gezond lijken. Deze bewering klopt niet. Er is een groot verschil tussen de manier waarop bosbouwkundigen/beheerders naar bomen kijken en de manier waarop boomdeskundigen bomen diagnosticeren. Specialistische boomdeskundigen kunnen zeer nauwkeurig de staat en vitaliteit van een boom inschatten en kunnen ook aangeven of een eventueel vitaliteitsprobleem ook een veiligheidsrisico inhoudt. Het is belangrijk om te weten dat een verminderde vitaliteit niet gelijkstaat aan een veiligheidsrisico: dit is per boom verschillend. Tot nu toe hebben de eigenaren, uitvoerders en gemeente alleen gebruik gemaakt van de deskundigheid van (eigen) boombeheerders, en geen onderzoek laten uitvoeren naar de staat van elke individuele boom.


Bezorgde burgers

Afgelopen zomer hebben in minder dan twee maanden ruim 2000 burgers hun onvrede geuit over het voornemen om alle bomen aan Broekhuizerlaan te kappen middels een petitie. Deze petitie is op 14 september 2020 door de werkgroep Partij voor de Dieren UH aan het College en de Gemeenteraad aangeboden en formeel als ingekomen stuk geregistreerd door de griffie. Het College spreekt in haar RIB ‘Stand van zaken vergunning herstel Broekhuizerlaan’ (8 december 2020) over ‘189 handtekeningen’ van burgers. Dit is onjuist. Tevens hebben wij tot op heden geen reactie ontvangen op de door ons bij de petitie ingediende vragen. Inmiddels zijn we ruim 3 maanden verder.


Beuken in plaats van Lindes

In het ingediende plan wordt gesproken over het vervangen van de beuken door lindes. Belangrijkste argument dat aangedragen wordt is dat lindes klimaatbestendiger zijn dan beuken. Alle interne en externe deskundigen adviseren hierin negatief. Beuken hebben de voorkeur. Dit advies heeft het College overgenomen.


Betrokken deskundigheid

Het College heeft verschillende deskundige partijen meermalen om advies gevraagd (en gekregen van onder meer Urgenda en Copijn) over het herstel van de Broekhuizerlaan, waaronder Provincie Utrecht Cultuur Erfgoed en Recreatie (24 juli), de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) (29 mei, 31 juli en 2 oktober 2020) en de Provinciale welstandscommissie MooiSticht (12 augustus en 6 oktober 2020). Daarnaast heeft de Bomenstichting op basis van crowdfunding door boomdeskundigen een oordeel gevormd over iedere individuele boom.


Provincie Utrecht Cultuur Erfgoed en Recreatie

De Provincie is de enige externe adviseur die positief adviseert op de aanvraag, zowel de fasering als de wijze van herplanting.


Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

In het preadvies van de RCE (29 mei 2020) wordt geadviseerd om de laan (313 bomen fase 1) niet in één keer, maar in delen te vervangen. Indien er toch gekozen wordt voor volledig rooien en herplanten, dient daar een goed onderbouwde motivatie voor gegeven te worden, waarbij het alternatief (in delen vervangen van bomen) nadrukkelijk in de overwegingen meegenomen moet worden. In het advies van 31 juli 2020, is nogmaals gewezen op de voorwaarde van het geven van een motivatie voor de keuze van volledig rooien volgens de aanvraag. Op 2 oktober wordt vastgesteld dat er onvoldoende onderbouwing is voor volledig rooien en niet wordt gereageerd op het advies van RCE om fasegewijs te vervangen.


MooiSticht

MooiSticht stelt in haar adviezen vast dat:

  • de laan nog niet aan zijn einde is en zeker 25 tot 50 jaar mee kan; ‘zelfs 25 jaar is de moeite waard’;

  • behoud van de monumentale laan het gewenste uitgangspunt is en ook mogelijk is;

  • de kosten voor onderhoud bij behoud van bestaande beuken waarschijnlijk lager liggen dan het onderhoud van nieuwe aanplant voor de komende 50 jaar;

  • er onvoldoende onderbouwing is voor de claim dat de laan vanwege veiligheidsheidsoverwegingen moet worden gekapt;

  • diverse keuzes en uitgangspunten voor de kap onvoldoende zijn onderbouwd;

  • een definitief advies niet gegeven kan worden zonder een gedegen onderbouwing;

  • het draagvlak voor duurzame instandhouding van het levende Rijksmonument bij de eigenaren ontbreekt;

Met aanvullende informatie van de aanvrager concludeert MooiSticht definitief ‘wij adviseren derhalve negatief over deze aanvraag’


Nalatig onderhoud

Eigenaren van een Rijksmonument zijn verplicht het monument te onderhouden (instandhoudingsplicht). Doet de eigenaar dit niet, dan moet de gemeente tot handhaving overgaan. MooiSticht en RCE constateren beide dat er sprake is van nalatig onderhoud, waardoor er sprake is van een zorgwekkende situatie. Naar aanleiding van onze WOB-aanvraag (9 september 2020) heeft de gemeente aangegeven (13 november 2020) de afgelopen jaren geen aanleiding geconstateerd te hebben om tot handhaving over te moeten gaan

Er worden in diverse adviesstukken de zorgen geuit dat het beheerplan van onvoldoende kwaliteit is (te korte periode voor watergeven, begeleidingssnoei, etc) en dat een onderhoudsplan voor de langere termijn ontbreekt. De begroting rondom het hersteltraject is niet beoordeeld door de RCE, maar door derden. Zorgwekkend is dat het plan uitsluitend voorziet in 2 jaar snoeien en water geven door de aannemer. De RCE vindt deze periode te kort. Eigenaren moeten garanderen dat zij er alles aan doen om de jonge aanplant te begeleiden naar een Rijksmonumentale laan, ook vanaf het moment dat zij na twee jaar het onderhoud zelf ter hand moeten nemen. Een plan hiertoe ontbreekt.


Geen volledige kap maar goed onderhoud

In de afgelopen periode zijn door verschillende, onafhankelijke, partijen alternatieven aangedragen voor de volledige kap van de Broekhuizerlaan. Urgenda, de Bomenstichting en andere experts hebben onafhankelijk onderzoek uit laten voeren en komen tot andere conclusies en meer duurzame oplossingen. Bijvoorbeeld door alleen de bomen te kappen die daadwerkelijk slecht zijn en deze te vervangen door jonge beuken.


Second opinion Boomdeskundigen

In het advies van de RCE staat dat, indien de gemeente zeker wilt weten dat de kap vanuit conditioneel oogpunt noodzakelijk is, een second opinion en actueel advies nodig zijn en gevraagd kunnen worden bij een bureau met een European Tree Technician kwalificatie (2 oktober 2020). RCE stelt dat boombeoordeling een vak op zich is en actuele en duidelijke informatie noodzakelijk is. Op dit moment worden als grondslag voor de besluitvorming een 3 jaar oud onderzoek uit 2017 en een quickscan uit 2020 gehanteerd, uitgevoerd door belanghebbende zelf. Voor het RCE is dat onvoldoende en niet actuele onderbouwing. Op basis van een crowdfunding heeft de Bomenstichting in oktober een boombeoordeling op eigen initiatief gerealiseerd. Zie onze oplossingsrichting.


Eindconclusie

Wij hopen dat de gemeenteraad op basis van deze samenvatting en nadere bestudering van het WABO-dossier tot dezelfde conclusies komt als wij, namelijk dat nagenoeg alle deskundigen de aanvraag niet steunen en negatief adviseren. We hopen dan ook dat de gemeenteraad daarover in gesprek gaat met de verantwoordelijke wethouder om tot een ander besluit te komen.


Oplossingsrichting

Wij nodigen de wethouder uit om de adviezen van de verschillende externe deskundigen en het alternatieve plan van de Bomenstichting te overwegen, Uit de boombeoordeling (14 oktober 2020) blijkt dat de huidige staat van de bomen aan de Broekhuizerlaan minder slecht is dan het huidige vervangingsplan (betreffende aanvraag fase 1) suggereert. Het is daarom mogelijk om de fasering van de laan op een andere wijze invulling te geven zodat naast het laanbeeld, ook de ecologische waarden van de laan in zijn omgeving duurzaam gehandhaafd kunnen worden. De conditie en toestand van een deel van de bomen is van voldoende kwaliteit om langer te kunnen handhaven. Daarbij zijn reguliere beheersmaatregelen zoals onderhoudssnoei en een jaarlijkse QuickScan (conform het protocol boomveiligheid in natuurgebieden) bij alle te handhaven bomen een voorwaarde. Gezien de staat waarin de beuken nu verkeren, ondanks de leeftijd en twee zeer droge jaren, wijst alles erop dat beuk het op deze groeiplaats prima doet en klimatologische veranderingen op deze groeiplaats goed aankan.


Hoogachtend,

Partij voor de Dieren
Werkgroep Utrechtse Heuvelrug


Daniel Kuyper,
Erwin Schenk,
Jesseka Batteau,
Maaike Bakker,
Paul van Leeuwen,
Paul Blom,
Jolande Baudet



Bijlage

Overzicht acties werkgroep PvdD in het dossier Broekhuizerlaan (alle met inachtneming van de coronamaatregelen)


  • Treetags aangebracht op ruim 100 bomen waarmee inzichtelijk werd gemaakt welke ecologische waarde vernietigd gaat worden

  • Vragen gesteld aan de Gedeputeerde Staten over hun standpunt ten aanzien van de kap van dit Rijksmonument; een tweede keer vragen op 6 januari 2021 nav het conceptbesluit College

  • Bomenlinten waarbij voorbijgangers en geïnteresseerden geïnformeerd zijn over de actualiteit

  • Petitie gestart dat geleid heeft tot ruim 2000 handtekeningen van mensen die tegen de bomenkap zijn

  • Een protestfietstocht georganiseerd waar ca 40 deelnemers aan hebben deelgenomen, van de Broekhuizerlaan naar Huize Doorn waar ook bomen op het punt staan gekapt te worden

  • Tijdens de Open Microfoon onze zorgen geuit aan de Gemeenteraad en op verzoek twee weken later nogmaals ingesproken, formeel vragen ingediend en de petitie met ruim 2000 handtekeningen overhandigd

  • Samenwerking met lokale belangengroep Bescherm Bomen Broekhuizerlaan, onder voorzitterschap van mevrouw A. Henstra. Deze groep zich buigt over te ondernemen juridische stappen als de gemeente besluit de vergunning te verlenen en zal 4 februari gebruik maken van de Open Microfoon

  • Crowdfunding gestimuleerd zodat de Bomenstichting elke individuele boom heeft kunnen beoordelen, als onafhankelijke partij

  • Collectieve zienswijze ingediend namens ondertekenaars (januari 2021)

  • Zienswijze ingediend uit naam van de werkgroep Partij voor de Dieren UH (januari 2021)

  • diverse regionale media te woord gestaan, zowel voor de camera als voor de microfoon