Collectieve zienswijze

College van burgemeester en wethouders

Gemeente Utrechtse Heuvelrug

Kerkplein 2

3941 HV Doorn

Utrechtse Heuvelrug, [datum]



Betreft: Zienswijze omgevingsvergunning (conform Wabo) Broekhuizerlaan te Leersum

Gemeentenummer: WHZ_WABO_20_1161

Monumentnummer: 522864



Geacht College van burgemeester en wethouders,


Alle ondergetekenden hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit aangaande de aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de activiteiten Monumenten en Aanleg op de Broekhuizerlaan te Leersum. Op 8 december 2020 heeft het College bericht over de stand van zaken aangaande de vergunningsaanvraag voor het herstel van de Broekhuizerlaan te Leersum. Op 15 december is het ontwerpbesluit gepubliceerd op de website van de gemeente Utrechtse Heuvelrug.



Het college heeft het volgende besloten, en wij citeren uit het ontwerpbesluit:

  • "vervanging van de laan in één keer. Op deze wijze kan de jonge aanplant goed uitgroeien tot een eenvormig, statig laanbeeld en is de laan meteen veiliger;

  • herplant tussen de plantgaten in, in het oorspronkelijke plantverband. De verdwenen derde
    bomenrij aan de zuidzijde wordt daarbij hersteld conform het historisch ontwerp;

  • herplant met hetzelfde type bomen – beuken - met voorwaarden voor nazorg van de jonge bomen conform het historisch ontwerp.”


Let wel: Deze aanvraag betreft fase 1 van de aanpassing van het Rijksmonument Broekhuizerlaan te Leersum, oftewel 313 bomen. Na deze fase volgen op termijn nog de aanvragen voor fase 2 en 3, dat neerkomt op een kap van in totaal bijna 1000 monumentale bomen.


De ondergetekenden dienen een zienswijze in met de volgende punten:

  1. Op dit moment ondervinden we de ingrijpende gevolgen van een klimaatcrisis, waarin natuur, mens en milieu bedreigd worden door extreme hitte en droogte, overstromingen, verlies aan biodiversiteit, CO2-uitstoot en vervuiling. Nederland is één van de ondertekenaars van het klimaatakkoord en streeft naar reductie van CO2-uitstoot in 2030 met 116 Megaton naar maximaal 23 Megaton in 2050. Het grootschalig kappen van bomen staat haaks op de opgave die wij hebben om de natuur te beschermen en onze omgeving leefbaar te houden. In haar onderbouwing geeft de gemeente aan dat de kap en herplant gericht is op het herstel van een ‘eenvormig, statig laanbeeld’.


De bomen zijn niet slechts een statig laanbeeld. Zij herbergen vele (beschermde) diersoorten, vertegenwoordigen een belangrijk natuursysteem, dragen bij aan de vermindering van CO2-uitstoot en luchtvervuiling, hebben een verkoelende werking en houden zeer veel regenwater vast. Door het kappen en verbranden van deze bomen in biomassacentrales komt extra opgeslagen CO2 vrij.


Vraag a: Welke argumenten heeft het College dat een uniform laanbeeld zwaarder weegt dan het behoud van bomen die tezamen een grote ecologische waarde hebben in termen van biodiversiteit en het leefbaar houden van de omgeving voor mens en dier?


De gemeente Utrechtse Heuvelrug zet zich in om droogte en wateroverlast te voorkomen, samen met andere partners in de regio in de Blauwe Agenda. De reusachtige bomen aan de Broekhuizerlaan zijn een belangrijk onderdeel van deze Agenda. Zij houden veel regenwater vast en zorgen voor verkoeling in tijden van extreme hitte.


Vraag b: Kan het College uitleggen hoe de grootschalige kap past in de doelstellingen die in het kader van de Blauwe Agenda zijn geformuleerd?


Een gezonde humuslaag is de basis voor een gezonde bomenlaan. Door ineens een rij van twee of meer naast elkaar staande bomen te kappen wordt de gezonde humuslaag die zeer rijk is aan micro-organismen ernstig verzwakt, verliest zij aanzienlijk het vermogen regenwater vast te houden en is zij veel minder bestand tegen de onherroepelijke hittestress.


Vraag c: Is het College zich bewust van de ernstige consequenties van grootschalige kap voor de biodiversiteit, regenwateropslag en hittebestendigheid van de humuslagen die de bomen aan de Broekhuizerlaan voeden en onontbeerlijk zijn voor de gezondheid van de laan als geheel?


  1. De belangrijkste reden voor het College om de vergunning te verlenen is veiligheid. In haar persbericht verwijst de gemeente naar de stormschade die is opgetreden in het afgelopen jaar. Echter, de stormschade betreft slechts een tak die van een boom gevallen is, terwijl elders in de gemeente meerdere bomen zijn omgevallen, ook bij drukke verkeerswegen.


Vraag d: Waarom heeft het College de Broekhuizerlaan specifiek als gevaarlijk aangemerkt terwijl er vele voorbeelden zijn van omgevallen bomen bij lanen en wegen in de gemeente die niet tot de volledige kap van de bomen aldaar hebben geleid?


  1. In de afgelopen periode zijn door verschillende, onafhankelijke, partijen alternatieven aangedragen voor de volledige kap van de Broekhuizerlaan. Urgenda, de Bomenstichting en andere experts hebben onafhankelijk onderzoek uit laten voeren en komen tot andere conclusies en meer duurzame oplossingen. Bijvoorbeeld door alleen de bomen te kappen die daadwerkelijk slecht zijn en deze te vervangen door jonge beuken.


Vraag e: Kan het College aangeven of zij deze duurzame alternatieven heeft meegewogen in haar beslissing? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?


Vraag f: Is het College het met ons eens dat als er goede en ecologisch verantwoorde alternatieven bestaan voor het behoud en de onderhoud van de Broekhuizerlaan, er geenszins gekozen mag worden voor de volledige vernietiging van een levend Rijksmonument en een onvervangbaar rijk ecosysteem?

  1. Afgelopen zomer hebben in minder dan twee maanden ruim 2000 burgers hun onvrede geuit over het voornemen om alle bomen aan Broekhuizerlaan te kappen middels een petitie. Deze petitie is op 14 september 2020 door de werkgroep Partij voor de Dieren UH aan het College en de Gemeenteraad aangeboden en formeel als ingekomen stuk geregistreerd door de griffie. Het College spreekt in haar RIB ‘Stand van zaken vergunning herstel Broekhuizerlaan’ (8 december jl.) over ‘189 handtekeningen’ van burgers.


Vraag g: Kan het College vertellen hoe zij aan dit aantal is gekomen en waarom zij de 2000+ handtekeningen buiten beschouwing laat?


Vraag h: Kan het College aangeven in welke mate zij rekening houdt met de grote publieke weerstand tegen de voorgenomen kap?


Vraag i: Kan het College aangeven waarom zij nog niet heeft gereageerd op de in september formeel ingediende vragen van de aanbieders van de petitie?

  1. In de afgelopen jaren zijn verschillende quickscans uitgevoerd naar de staat van de Broekhuizerlaan. Het meest recente onderzoek vond plaats op 13 augustus 2020. In haar RIB ‘Stand van zaken vergunning herstel Broekhuizerlaan’ (8 december jl.) en ontwerpbesluit (15 december jl.) geeft het College aan dat slechts 19% van de bomen gezond is. Uit de recente quicksan blijkt echter dat slechts 14% van de bomen matig tot slecht is en dus ruim 86% redelijk tot goed.


Vraag j: Hoe rechtvaardigt het College het rooien van zoveel gezonde bomen terwijl een beperkt aantal daadwerkelijk dood of slecht is?

  1. Het College heeft verschillende deskundige partijen meermalen om advies gevraagd over het herstel van de Broekhuizerlaan, waaronder de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en de Provinciale welstandscommissie MooiSticht. MooiSticht stelt in haar adviezen vast dat:

  • de laan nog niet aan zijn einde is en zeker 25 tot 50 jaar mee kan;

  • behoud van de monumentale laan het gewenste uitgangspunt is en ook mogelijk is;

  • de kosten voor onderhoud bij behoud van bestaande beuken waarschijnlijk lager liggen dan het onderhoud van nieuwe aanplant voor de komende 50 jaar;

  • er onvoldoende onderbouwing is voor de claim dat de laan vanwege veiligheidsheidsoverwegingen moet worden gekapt;

  • diverse keuzes en uitgangspunten voor de kap onvoldoende zijn onderbouwd;

  • een definitief advies niet gegeven kan worden zonder een gedegen onderbouwing;

  • het draagvlak voor duurzame instandhouding van het levende Rijksmonument bij de eigenaren ontbreekt;


Ondanks al het bovenstaande is het ontbreken van draagvlak voor behoud van de laan bij de eigenaren voor MooiSticht de belangrijkste overweging om in te stemmen met het voorstel tot vervangen van de bomen in één keer.


Vraag k: Vindt het College het gerechtvaardigd om een levend Rijksmonument van ruim 200 jaar oud te kappen vanwege een veronderstelde ontbrekende motivatie van de eigenaren om de bomen goed te onderhouden?

  1. Eigenaren van een Rijksmonument zijn verplicht het monument te onderhouden (instandhoudingsplicht). Doet de eigenaar dit niet, dan moet de gemeente tot handhaving overgaan. MooiSticht en RCE constateren beide dat er sprake is van nalatig onderhoud, waardoor er sprake is van een zorgwekkende situatie.


Vraag l: Wat maakt dat de gemeente haar handhavende rol tegen de in gebreke gebleven eigenaren niet heeft uitgevoerd?


  1. Er worden in diverse adviesstukken de zorgen geuit dat het beheerplan van onvoldoende kwaliteit is (te korte periode voor watergeven, begeleidingssnoei etc) en dat een onderhoudsplan voor de langere termijn ontbreekt. De begroting rondom het hersteltraject is niet beoordeeld door de RCE, maar door derden. Zorgwekkend is, dat het plan uitsluitend voorziet in 2 jaar snoeien en water geven door de aannemer. De RCE vindt deze periode te kort. Eigenaren moeten garanderen dat zij er alles aan doen om de jonge aanplant te begeleiden naar een Rijksmonumentale laan, ook vanaf het moment dat zij na twee jaar het onderhoud zelf ter hand moeten nemen.


Vraag m: Hoe garandeert het College goed onderhoud van jonge aanplant voor de eerste twee jaar én op de lange termijn en het toezicht daarop?


  1. In het preadvies van de RCE (29 mei 2020) wordt geadviseerd om de laan niet in één keer (optie 3), maar in delen te vervangen (optie 2). Indien er toch gekozen wordt voor volledig rooien en herplanten van 313 bomen, dient daar een goed onderbouwde motivatie voor gegeven te worden, waarbij het alternatief (in delen vervangen van bomen) nadrukkelijk in de overwegingen meegenomen moet worden. In het advies van 31 juli 2020, is nogmaals gewezen op de voorwaarde van het geven van een motivatie voor de keuze van volledig rooien. Op 2 oktober wordt vastgesteld dat er niet gereageerd is op het advies van RCE om fasegewijs te vervangen.


Vraag n: Wat maakt dat het College de adviezen van RCE in deze negeert? Is het College het met ons eens dat zij daarmee geen positief advies heeft ontvangen van RCE en dat er dan ook geen vergunning verleend kan worden voor het volledig rooien en herplanten?


  1. In het advies van de RCE staat dat, indien vanuit conditioneel oogpunt kap noodzakelijk is, een second opinion en actueel advies gevraagd kan worden bij een bureau met een European Tree Technician kwalificatie. RCE stelt dat boombeoordeling een vak op zich is en actuele en duidelijke informatie noodzakelijk is. Op dit moment worden als grondslag voor de besluitvorming een 3 jaar oud onderzoek uit 2017 en een quickscan uit 2020 gehanteerd, uitgevoerd door belanghebbende zelf.


Er is een groot verschil tussen de manier waarop bosbouwkundigen/beheerders - zoals Bosgroep Midden Nederland (uitvoerder), Debie en Verkuijl (November 2017), Jellema (November 2017), Boomtotaalzorg (Quickscan Augustus 2020) - naar bomen kijken en de manier waarop boomdeskundigen bomen diagnosticeren: de laatsten beoordelen elke individuele boom en kunnen de staat en veiligheidsrisico’s nauwkeurig inschatten. Tot nu toe hebben de eigenaren, uitvoerders en gemeente alleen gebruik gemaakt van de deskundigheid van (eigen) boombeheerders, en geen onderzoek laten uitvoeren naar de staat van elke individuele boom.


Vraag o: Heeft het College conform advies RCE een second opinion en actueel advies gevraagd over de staat van de individuele bomen in de afgelopen periode? Zo ja, is het advies beschikbaar? Zo nee, waarom niet?


Om bovenstaande redenen verzoeken ondergetekenden het College om de omgevingsvergunning voor de activiteiten Monumenten en Aanleg op de Broekhuizerlaan te Leersum niet te verlenen.


Graag ontvangen wij een reactie op bovenstaande constateringen en vragen. Ook verzoeken wij u ons te informeren over de procedurele behandeling van deze zienswijze en het verdere verloop van de vergunningverleningsprodecure.


Hoogachtend,

namens de ondergetekenden gemandateerd,


Jolande Baudet

(Inwoner Gemeente Utrechtse Heuvelrug)


Bijlagen

Ondergetekenden

Machtiging